Cerkwie w Jaworkach i Szlachtowej
Dwie cerkwie bez wiernych, dla których je zbudowano — ostatni ślad Rusi Szlachtowskiej.
Szlachtowa, Jaworki, Biała Woda i Czarna Woda tworzyły Ruś Szlachtowską — najdalej na zachód wysuniętą wyspę osadnictwa łemkowskiego w Karpatach. Wsie założono na przełomie XV i XVI wieku, a osiedlała się w nich ludność wołosko-ruska przychodząca ze wschodu i południa. Przez czterysta lat była to osobna kultura w środku Pienin.
Skończyło się w 1947 roku, w ramach akcji „Wisła”. Na spakowanie dobytku dawano godzinę. W całej gminie Szczawnica po wysiedleniach zostało osiemnaście osób. Cerkwie zostały puste, a wsie zajęli nowi mieszkańcy.
Cerkiew w Jaworkach — pod wezwaniem św. Jana Chryzostoma — postawiono w 1798 roku w miejsce drewnianej z 1680. Zbudowano ją według wzorców architektury józefińskiej, którą cesarz Józef II narzucał wyznaniom tolerowanym w monarchii habsburskiej: klasycyzm z resztkami późnego baroku. W środku został rokokowy ikonostas z końca XVIII wieku z wizerunkiem patrona, a ściany pokrywa polichromia figuralna, którą w 1926 roku wykonał Andrij Demkowicz. Do rejestru zabytków wpisano ją w 1964 roku, a na początku XXI wieku przeszła gruntowny remont — miedziany dach, osuszenie murów, ogrzewanie geotermalne.
Cerkiew w Szlachtowej jest młodsza: murowana, z przełomu XIX i XX wieku, zbudowana na planie krzyża greckiego i zwieńczona trzema kopułami. Obie służą dziś jako kościoły rzymskokatolickie — jaworska od 1946 roku, jako filia parafii św. Jana Chrzciciela w Szlachtowej.
Trasy, które tędy prowadzą
2 opisane trasy z aplikacji przechodzą przez to miejsce.
W praktyce
Zakopane dzwony
Przed opuszczeniem Jaworek Łemkowie zakopali cerkiewne dzwony — żeby ocalić choć część dziedzictwa przodków. Ludzie wywożeni z godzinnym wyprzedzeniem myśleli o tym, co zostanie po nich w ziemi.
Biała Woda
Ze wsi nie zostało nic poza dwoma samotnymi ruskimi krzyżami. Dolina jest dziś rezerwatem przyrody — miejsce, w którym łatwiej zobaczyć skały niż ślad po ludziach.
Czarna Woda
Po czwartej wsi Rusi Szlachtowskiej została nazwa ulicy w powiększonych Jaworkach. To wszystko.
Zanim wejdziesz
To czynne kościoły parafialne, nie muzea — poza nabożeństwami bywają zamknięte. Najpewniej trafisz przed mszą albo po niej. Kontekst całej tej historii tłumaczy Muzeum Pienińskie w Szlachtowej, kilkaset metrów od tamtejszej cerkwi.
Opisujemy, czym jest to miejsce — bez godzin otwarcia, cen i terminów. Takie dane zmieniają się co sezon, więc przed wyjazdem sprawdź je u operatora atrakcji.
Kultura i historia
Muzyczna Owczarnia
Przeniesiona bacówka, w której gra się ponad sto koncertów rocznie — i honorowy prezes Nigel Kennedy.
Zapora i elektrownia w Niedzicy
Korona zapory dostępna bez biletu, a pod nią elektrownia i tunel pięćdziesiąt metrów pod wodą.
Pijalnia wód mineralnych
Sześć wód leczniczych pod jednym dachem, w odbudowanym „Domu nad Zdrojami”.